Plantaardig feesten: van eiwittransitie tot borrelplank

Vraag op een verjaardag wie er deze week een avond zonder vlees heeft gegeten, en er gaan flink wat handen omhoog. De cijfers geven ze gelijk. Van alle hoofdmaaltijden die Nederlanders in 2023 aten, was een kwart vegetarisch, meldt het CBS. Toch ligt op menige feesttafel het vlees nog in het midden, met één schaaltje ‘vegetarisch’ aan de rand.

Dat kan anders, en het wordt er alleen maar gezelliger van. Hoe eet Nederland nu, waar wil de overheid naartoe, en hoe zet je een borrel of buffet neer waar vegetariërs en veganisten zich net zo thuis voelen als de vleeseters?

Wat is de eiwittransitie?

De eiwittransitie is de verschuiving van dierlijk naar meer plantaardig eiwit op ons bord. De Rijksoverheid wil dat in 2030 gemiddeld 50 procent van de eiwitten die we uit voeding halen van plantaardige producten komt, en 50 procent van dierlijke, staat op de themapagina over duurzame voeding. Daarom wil de overheid ook dat supermarkten, cateraars en horeca hun aanbod duurzamer maken.

We gaan de goede kant op, maar langzaam. Volgens het RIVM aten we in de jaren 2019 tot en met 2021 minder vlees en meer plantaardig voedsel dan in de peiling van 2012 tot en met 2016. Het RIVM keek ook naar het milieu: dierlijk voedsel, zoals vlees, zuivel en kaas, belastte het milieu het meest.

De nieuwste meting komt uit Wageningen. Volgens de Eiwitmonitor van Wageningen University & Research kwam in 2025 61 procent van ons eiwit uit dierlijke bronnen en 39 procent uit plantaardige, vrijwel gelijk aan 2024 en 2023. ‘De transitie naar meer plantaardig eiwit schiet niet op’, zegt onderzoeker Marleen Onwezen.

Hoe eet Nederland vandaag?

De meeste Nederlanders eten vlees, maar lang niet elke dag. Het CBS zette de groepen voor 2023 op een rij, met cijfers uit de Gezondheidsenquête die het samen met het RIVM en het Voedingscentrum maakt:

• Flexitariërs, 22 procent: ze eten wel vlees, maar minstens drie dagen per week een hoofdmaaltijd zonder vlees of vis.
• Pescotariërs, 2 procent: geen vlees, wel vis.
• Vegetariërs, 2 procent: geen vlees en geen vis.
• Veganisten, 0,5 procent: alleen plantaardig.

Bij elkaar eet 5 procent helemaal geen vlees. De middengroep is veel groter: 43 procent eet een of twee dagen per week een vegetarische hoofdmaaltijd, 31 procent nooit. Van alle hoofdmaaltijden in 2023 was 63 procent met vlees, 12 procent met vis en 25 procent vegetarisch.

Er zijn duidelijke verschillen. Vrouwen zijn vaker vegetariër, pescotariër of flexitariër dan mannen, 31 tegen 23 procent. Van de mensen tussen 25 en 35 jaar eet 32 procent altijd of minstens drie keer per week vegetarisch. En de reden verschuift: in 2023 was de zorg voor het klimaat de meest genoemde reden om geen of minder vlees te eten. Datzelfde jaar zei 35 procent van de volwassenen dat ze het afgelopen jaar minder vlees waren gaan eten.

Voor je gastenlijst is de les eenvoudig: de vegetarische schaal is niet alleen voor die ene vegetariër. Maak de plantaardige schalen net zo royaal als de rest.

Waarom past plantaardig op een feesttafel?

Omdat een plantaardig gerecht voor iedereen is. De vleeseter neemt gerust een schep linzensalade, maar de veganist kan niets met de kipsaté. Hoe meer schalen plantaardig zijn, hoe minder je hoeft te regelen voor wie wat eet.

Ook de gezondheidsadviezen schuiven die kant op. Het Voedingscentrum presenteerde op 9 april 2026 een vernieuwde Schijf van Vijf. Peulvruchten krijgen een grotere rol, van 120 tot 180 gram naar 250 gram per week. Vlees gaat van maximaal 500 naar 300 gram per week, waarvan niet meer dan 100 gram rood vlees. Je kunt kiezen voor een advies met of zonder vlees, met of zonder vis, of helemaal plantaardig.

En de sfeer verandert mee. In de Eiwitmonitor over 2025 zag Wageningen University & Research dat meer mensen van plan zijn plantaardige eiwitrijke producten te eten dan een jaar eerder. Meer mensen hebben ook het gevoel dat plantaardig eten normaler wordt in hun omgeving. En de gemiddelde prijs van plantaardige eiwitproducten ligt inmiddels lager dan die van dierlijke.

Maak plantaardig de standaard, niet het alternatief

Zet het plantaardige gerecht neer als een gewoon gerecht, met een eigen naam, en niet als ‘de vegetarische optie’. Dat dit verschil maakt, liet onderzoek van Wageningen University & Research zien.

De onderzoekers pasten in een Nederlands restaurant de menukaart zo aan dat de plantaardige gerechten de standaard leken. Alle gerechten met vlees bleven gewoon op de kaart, dus iedereen kon vrij kiezen. Het aandeel van een bonengerecht steeg daarna van 8,6 naar 80 procent, vergeleken met een vergelijkbaar gerecht met vlees. Bij een gerecht met zeewier ging het van 16,1 naar 58,3 procent. De resultaten verschenen in 2022 in het vakblad Appetite.

Op een feest kun je hetzelfde doen. Noem de schaal ‘geroosterde pompoen met linzen en tahin’ in plaats van ‘vegetarisch alternatief’. Zet hem midden op tafel, niet aan het eind naast de servetten. En laat het vlees een van de keuzes zijn, niet het middelpunt.

Genoeg eiwit op de borrelplank en het buffet

Zet bij elke ronde minstens één echte eiwitbron neer: peulvruchten, tofu, tempé of noten. Dan hoeft een gast die geen vlees eet het niet te doen met alleen groente en brood.

Peulvruchten zijn daarvoor de makkelijkste basis. Ze bevatten eiwit, ijzer en vitamine B1, schrijft het Voedingscentrum. Tofu en tempé, gemaakt van sojabonen, tellen mee als peulvrucht. Ook hummus en falafel van kikkererwten kunnen meetellen, als er genoeg peulvrucht in zit. Het advies is minstens 250 gram peulvruchten per week, en 430 gram voor wie geen vlees eet.

Een paar ideeën die op een feest goed werken:

• Op de borrelplank: hummus, een dip van witte bonen, geroosterde kikkererwten, kleine falafel en een schaaltje ongezouten noten.
• Warm bij de borrel: spiesjes van gemarineerde tofu of tempé.
• Op het buffet: een curry met kikkererwten, een bonenchili of een linzensalade met geroosterde groente.
• Ernaast: rijst, bulgur of couscous, en een grote schaal gegrilde groente.

Hoe voelt iedereen zich welkom aan tafel?

Door duidelijk te zijn. Een gast die vegetarisch of veganistisch eet, voelt zich het meest thuis als hij niet bij elke schaal hoeft te vragen wat erin zit.

• Een kaartje bij elke schaal, met de naam van het gerecht en erachter vegetarisch of veganistisch. Een klein symbool werkt ook, als je het overal hetzelfde gebruikt.
• Een eigen opscheplepel per schaal. Zo belandt er geen jus van het vlees in de veganistische salade.
• Sauzen en dressings met yoghurt, kaas of ei apart ernaast, zodat het gerecht zelf veganistisch blijft.
• De plantaardige schalen vooraan of in het midden, en royaal gevuld, zodat er later op de avond nog genoeg is voor wie geen vlees eet.

Gaat het om allergieën of coeliakie, dan komt er meer bij kijken. Lees daarvoor vegetarische en glutenvrije gasten en de 14 allergenen.

Vegetarische en veganistische catering van Maximus

Bij Maximus Catering kan vegetarisch en veganistisch altijd. Glutenvrij, lactosevrij en halal kan op aanvraag.

Chef David Nagib, eigenaar van Maximus Catering in Ede, maakt borrelplanken vanaf € 12,50 per persoon, vanaf 8 personen, en een warm buffet vanaf € 22,50 per persoon, vanaf 15 personen. Het zijn richtprijzen, inclusief btw. Wat er op de plank of het buffet komt, stem je rechtstreeks met David af. Combinaties vind je bij de arrangementen.

Maximus Catering zit in Ede, maar kookt door heel Nederland. Catering in Ede kan dus net zo goed als catering in Amsterdam. Een plantaardig buffet of borrel in Ede, Amsterdam of daarbuiten? Bel chef David Nagib op +31 6 14336361 of neem contact op.