Wat zijn de 14 allergenen, en hoe zorg je voor een gast met een allergie?

Een dag voor je verjaardag appt je nicht dat haar nieuwe vriend ook komt. Hij is allergisch voor noten, en op je lijstje staan een kaasplank met walnoten en een salade met geroosterde hazelnoten. Geen reden voor paniek, wel om even goed te kijken.

Naar schatting heeft 1 tot 4 procent van de bevolking een voedselallergie of voedselintolerantie, en bij kinderen zo’n 4 tot 6 procent, schrijft het Voedingscentrum. Wie vaak mensen over de vloer heeft, krijgt er dus vroeg of laat mee te maken.

De 14 allergenen op een rij

De Europese Verordening (EU) nr. 1169/2011 noemt in bijlage II veertien stoffen en producten die allergieën of intoleranties veroorzaken. Over deze veertien moeten bedrijven altijd informatie geven, bij verpakt én onverpakt eten, legt de NVWA uit.

• Glutenbevattende granen: tarwe (ook spelt en khorasantarwe), rogge, gerst en haver
• Schaaldieren, zoals garnalen, krab en kreeft
• Eieren, ook kwarteleieren
• Vis
• Pinda’s
• Soja
• Melk, inclusief lactose
• Noten: amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten
• Selderij, zowel knolselderij en bladselderij als selderijzaad
• Mosterd
• Sesamzaad
• Sulfiet, in concentraties van meer dan 10 milligram per kilo of per liter
• Lupine
• Weekdieren, zoals mosselen, oesters en slakken

Allergie of intolerantie, dat is niet hetzelfde

Bij een voedselallergie reageert je afweersysteem. Het maakt antistoffen aan tegen eiwitten in eten, en bij een reactie komt histamine vrij. De klachten zitten vaak in de huid, de luchtwegen of de darmen: bultjes, zwelling, hevige jeuk, benauwdheid, braken, diarree of krampen.

Bij een intolerantie reageert het lichaam zonder dat het afweersysteem meedoet. Het bekendste voorbeeld is iemand die lactose uit melk slecht verteert. Ook overgevoeligheid voor sulfiet is officieel een intolerantie, al heet het in de volksmond vaak een allergie.

Voor jou als gastheer is dat verschil praktisch. Wie een intolerantie heeft, verdraagt soms kleine hoeveelheden, zoals bij lactose of gluten, schrijft de Stichting Voedselallergie. Bij een allergie haal je een allergeen niet even van het bord. Vraag dus door. Twijfelt iemand over zichzelf, dan is de huisarts de juiste plek.

Waar het misgaat, in de keuken en aan het buffet

Kruisbesmetting betekent dat een allergeen onbedoeld in eten terechtkomt, thuis bijvoorbeeld via een pan, frituurvet, een snijplank of een lepel die van schaal wisselt. De vragen die de stichting meegeeft voor een restaurant, werken in je eigen keuken als checklist:

• Welk vet zit er in de frituurpan, en wat is daar nog meer in gebakken?
• Zijn er aparte pannen en apart kookgerei voor het veilige gerecht?
• Is er een schoon stuk aanrecht om het klaar te maken?
• Blijft dat bord apart tot het op tafel staat?

Vergeet ook de kleine dingen niet. Vaak gaat alle aandacht naar het hoofdgerecht, merkt de stichting op, en niet naar het broodje kruidenboter vooraf, het koekje bij de koffie of het sausje bij de friet.

Aan een buffet gaan lepels en handen de hele avond van schaal naar schaal. Schep daarom een eigen bord op voordat het buffet opengaat, en zet het apart.

Als het toch misgaat

Een heftige allergische reactie kan uitlopen op een anafylactische shock, en die is levensbedreigend, schrijft het Voedingscentrum. De klachten beginnen vaak binnen enkele minuten, met een prikkelend gevoel, jeuk of een metaalachtige smaak in de mond. Daarna kunnen galbulten, braken, zwellingen in mond en keel en benauwdheid volgen. Een injectie met adrenaline is nodig om de reactie te stoppen.

De Stichting Voedselallergie zet de stappen op een rij:

1. Grijp direct in. Leg de persoon neer en maak zo nodig de luchtweg vrij.
2. Gebruik de adrenalinepen of neusspray met adrenaline die je gast bij zich heeft.
3. Bel 112. Zeg dat het om een ernstige allergische reactie gaat en dat er misschien meer adrenaline nodig is.
4. Laat de ambulance je gast naar het ziekenhuis brengen. Ga niet zelf rijden.

Vraag het vooraf en zet het erbij

Het makkelijkste moment om te vragen is de uitnodiging. Eén zin is genoeg, en niemand hoeft op het feest zelf uitleg te geven. Heeft een gast een ernstige allergie, vraag dan meteen ook waar de adrenalinepen zit.

Zet bij elk gerecht een kaartje met de naam en de allergenen. Ook restaurants, bakkers en de catering moeten je informeren over allergenen in onverpakt eten, mondeling of bijvoorbeeld via een schapkaart.

Koop je iets kant en klaar, bewaar dan de verpakking, zodat je gast zelf kan meelezen. De allergenen staan daar extra duidelijk, bijvoorbeeld vetgedrukt of in hoofdletters. Sinds 1 januari 2026 gelden in Nederland nieuwe regels voor waarschuwingen over kruisbesmetting, schrijft het Voedingscentrum.

Laat je het eten verzorgen, geef allergieën en dieetwensen dan net zo vroeg door als je ze je gasten vraagt. Plan je een borrel, buffet of diner met Maximus Catering, noem ze dan gewoon meteen als je contact opneemt.